WEGENS SUCCES VERLENGD: ROOFVOGELSHOWS IN HET MARKIEZENHOF
De roofvogelshows zijn nóg twee weken te zien in de Franse Tuin van Het Markiezenhof. Wegens groot succes geven de valkeniers nog vier roofvogelshows op dinsdag 16, donderdag 18, dinsdag 23 en donderdag 25 augustus. De roofvogels zijn te zien van 13.00-16.30 uur. De shows vinden plaats om 14.00 en 16.00 uur.
De afgelopen twee maanden was Het Markiezenhof wekelijks het territorium van verschillende soorten roofvogels. Elke dinsdag en donderdag waren veel bezoekers getuige van spectaculaire vliegdemonstraties van een Europese oehoe, een torenvalk, een arend, een Bengaalse oehoe, een woestijnhavik, en een kalkoengier.
De vliegdemonstraties tonen de vrije vlucht van roofvogels voor het publiek. De valkerij wordt van oudsher beoefend met valken, haviken en buizerds. In deze traditie maakt het publiek kennis, op educatieve wijze, met de verschillende roofvogels in de vrije vlucht. Het verschil en de functie van de getoonde roofvogels voor de valkerij wordt inzichtelijk door de presentatie. De bezoeker ervaart het valkerij ambacht zoals dit al eeuwen van meester op gezel wordt overgedragen. De valkeniers vertellen anekdotes over de valkerij en geven informatie over de verschillende roofvogels die worden gevlogen. Na de roofvogeldemonstratie is er tijd voor de bezoekers om de roofvogels van dichtbij te bekijken, fotograferen, filmen en aan de valkenier vragen te stellen.
Het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. De entreeprijs bedraagt
€ 5,00 voor volwassenen, kinderen t/m 5 jaar zijn gratis, kinderen van 6 t/m 12 jaar € 2,50, en 65plussers, CJP en NS-kaart € 3,50. Op dinsdag krijgen 50plussers op vertoon van hun legitimatiebewijs een korting van € 1,50.
Nieuwe aanwinsten voor Het Markiezenhof
Historisch Centrum Het Markiezenhof heeft de afgelopen paar maanden zes kleine, maar belangrijke kunstwerken voor Bergen op Zoom weten te verwerven. Het betreft een schilderijtje van Kinderen met een opticaspiegel, een Interieur van de Grote Kerk, een Gevangenpoort, Schepen op de slikken en een Gezicht van de Noordzijde Haven door Leonard Imandt, alsmede een Panoramisch stadsgezicht van de hand van Fons Gieles.
Het paneeltje Kinderen met een opticaspiegel is aangekocht op een recente veiling bij Glerum in Amsterdam. Het dateert uit 1879 en is vervaardigd door Theodoor Soeterik (1810-1883). Het schilderijtje is aangekocht vanwege de uiterst zeldzame voorstelling. Afgebeeld zijn drie kinderen die aan het spelen zijn met een zogenaamde "optica- of prentenspiegel".
Dat is een houten apparaat uit de eerste helft van de negentiende eeuw, voorzien van een spiegel en een verstelbare lens, waarmee je prenten kon bekijken en waarbij door middel van die lens de illusie van een driedimensionale diepte werd gewekt. Het schilderijtje geeft een treffend en aandoenlijk beeld van het spel met de optica in huiselijke kring in de negentiende eeuw. Het zal binnenkort te zien zijn in de zaal van de Cinematograaf.
Het tweede stuk is een zeer attractief Interieur van de Grote Kerk en is aan het begin van de twintigste eeuw vervaardigd door Henri van Os Delhez (1880-1976). Het schilderij is uit particulier bezit aangeboden. De mevrouw, die het had geërfd van een voormalig lidmaat van de hervormde gemeente van Bergen op Zoom, was zo attent het eerst aan Historisch Centrum het Markiezenhof aan te bieden, alvorens het naar Sotheby's te brengen. Omdat in het schilderij de situatie vóór de grote brand van 1972 is weergegeven, vormt het een belangrijke aanvulling op de twee zeventiende-eeuwse interieurs van de Grote Kerk die reeds tot het bezit van Het Markiezenhof behoorden.
De derde aanwinst, een Gevangenpoort in de zon, geschilderd ca. 1925 door Ben Viegers (1886-1947), heeft ons via de kunsthandel bereikt. Viegers was beïnvloed door de Haagse School, en dat is hier heel goed te merken, want de voorstelling is impressionistisch, en heel vrolijk en kleurig.
Gezicht van de Noordzijde Haven bij de Havenstraat is de vierde aanwinst van Historisch Centrum Het Markiezenhof en is door particulieren aangeboden. Het schilderij is niet gesigneerd en gedateerd, maar de auteur is direct te herkennen aan zijn penseelstreek. Het kan niemand anders zijn geweest dan Leonard Imandt (1890-1962) en het stuk zal vermoedelijk geschilderd zijn rond 1925-1935. Imandt was een fantastisch colorist. Zijn schilderij is zeer fraai van licht en kleur. Het schilderij is een waardevolle toevoeging aan de collectie Bergse stadsgezichten van Het Markiezenhof.
Het vijfde stuk is Schepen op de slikken, eveneens door Leonard Imandt, maar in dit geval wel gesigneerd en gedateerd (1950). Het schilderij valt op door een vrolijk en helder blauw in de lucht achter de masten van de vissersscheepjes op de voorgrond en is afkomstig uit de kunsthandel.
Eveneens afkomstig uit de kunsthandel is Panorama van de achterzijde van de Koevoetstraat, een interessante tekening uit 1973 door Fons Gieles. Gieles (1924-1995) was één van de bekendste kunstenaars in onze stad in de jaren 1950-1980. Hij hield van Bergen, en dat kwam onder meer tot uiting in een groot aantal stadsgezichten. Op het ogenblik is er in Het Markiezenhof een bijzondere tentoonstelling te zien van 97 tekeningen en prenten met Bergse onderwerpen die onlangs aan het museum geschonken zijn. Echter, in deze aangekochte tekening ging het Fons Gieles niet om een exacte weergave van de werkelijkheid. Tussen de St. Josephstraat en de Koevoetstraat was het terrein leeggesloopt voor de bouw van de HEMA. De kunstenaar transformeerde de bouwplaats, in werkelijkheid een puinhoop, tot een soort pastorale idylle, een ideaal landschap, waar een vredige rust heerst en natuur en cultuur met elkaar in evenwicht zijn. Met de verwerving van deze prachtige tekening door Fons Gieles is het museum zeer verguld. Momenteel zijn alle zes aanwinsten te bezichtigen op de eerste verdieping van Historisch Centrum het Markiezenhof.
LAATSTE WEKEN EXPOSITIE “OPLAND” IN HET MARKIEZENHOF
Geïnteresseerden hebben nog twee weken de kans om de expositie ‘De Wereld (1947-2001) volgens Opland’ te bezoeken in Historisch Centrum het Markiezenhof te Bergen op Zoom. Na ruim 8 maanden wordt de expositie op zondag 21 augustus afgesloten. Meer dan 800 prenten, affiches en schetsboeken van de politiek tekenaar Opland, bekend van de Volkskrant en De Groene Amsterdammer hebben de afgelopen maanden veel bezoekers getrokken naar Het Markiezenhof.
Sinds december 2004 is de expositie ‘De Wereld (1947-2001) volgens Opland’ te zien in de tuinzalen van Het Markiezenhof. Opland heeft in meer dan 8000 prenten de geschiedenis van binnen- en buitenland vastgelegd, sinds 1947 in De Groene Amsterdammer en vanaf 1948 in de Volkskrant. Het meest bekend werd hij door zijn tekening tegen kernwapens. In 1977 startte in Nederland de campagne ‘Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen in Nederland’ met als hoogtepunt de oprichting in 1982 van het Komitee Kruisraketten Nee. Opland ontwierp een vrouwtje dat tegen de kruisraket schopt en dit zou, met tal van varianten, hét logo tegen kernwapens worden. Daarnaast tekende hij ook voor andere actiegroepen: onder andere voor ‘Dolle Mina’, ‘J’Accuse’, en het ‘Medisch Comité Nederland-Vietnam’. Vrijwel onbekend is Oplands vrije werk. Dit wordt nu voor het eerst aan het grote publiek getoond.
Naar aanleiding van de expositie is er een boek verschenen waarin Geert Mak de persoon van Opland belicht in de bijdrage “’Een klein kanoneerbootje, zo’n vir-niks-nie-bang-scheepje…’ Opland als Rob Wout”. Koos van Weringh plaatst “Opland als tekenaar over politiek” en de biografie van Opland is van de hand van Johanna Jacobs, terwijl Bert Smit de bibliografie verzorgde. Het boek is te koop voor 29,50 euro bij Het Markiezenhof.
Naast de expositie is er ook een educatieve website te bezoeken; www.opland.nl Op deze website vinden bezoekers meer informatie over de tentoonstelling, het boek en het educatieve materiaal wat naar aanleiding van Oplands werk is ontwikkeld. De website belicht vier thema’s waarover Opland heeft getekend; de positie van de vrouw, rassenhaat en discriminatie, de derde wereld ten opzichte van het rijke westen en de kernwapens de wereld uit. Ook kunnen bezoekers zelf spotprenten veranderen, invullen, eigen ontwerpen maken en e-cards versturen.
Historisch Centrum het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. Entree bedraagt € 5,00 voor volwassenen, kinderen t/m 5 jaar gratis, kinderen van 6 t/m 12 jaar € 2,50, 65+, CJP en NS-kaart € 3,50. Op dinsdag krijgen 50plussers op vertoon van hun legitimatiebewijs € 1,50 korting. De expositie is nog t/m 21 augustus te zien.
EERSTE VAN DE SERIE HOFCONCERTEN IN HET MARKIEZENHOF
Zondagmiddag 24 juli om 15.00 uur vindt het eerste hofconcert van de nieuwe reeks plaats in de Hofzaal van Historisch Centrum Het Markiezenhof in Bergen op Zoom. Het eerste concert is een reis door Europa tussen 1562 en 1764 met composities voor clavecimbel. De entree bedraagt € 5,00 voor volwassenen en € 2,50 voor kinderen en 65plussers.
Karel Smagge neemt u zondag 24 juli mee in de voetsporen van Johann Jacob Froberger. Hij verkent de ontwikkelingsgang van de klaviermuziek van de Nederlandse Sweelinck via Frescobaldi, Couperin, Rameau en Purcell naar de Duitser Bach op twee clavecimbels.
Froberger is als zoon van een kapelmeester geboren in Stuttgart. Hij reisde naar Wenen, waar hij hoforganist werd, vandaar maakte hij een studiereis naar Rome. Daarna maakte hij vanuit Wenen concertreizen naar o.a. Dresden, Florence, Mantua, Brussel, Parijs en Londen. In 1658 vertrok hij bij het Weense hof. Hij stierf enkele jaren later aan het hof van prinses Sibylla von Württemberg-Montbéliard in Héricourt, met wie hij bevriend was.
Overal waar Froberger kwam beïnvloedde hij de heersende stijl van componeren, maar hij nam op zijn beurt ook specifieke stijlkenmerken van zijn collegae over. Sweelinck componeerde in de toenmalige klassieke stijl en fungeerde anderzijds als wegbereider voor de klavierspelers na hem. Het leverde hem de bijnaam “De Duitse organistenmaker” op. In Rome studeerde hij bij de beroemde Frescobaldi, organist van de St. Pieter en in Frankrijk had Froberger contact met Louis Couperin, een van de beste Franse clavecinisten van de 17de eeuw. Bij Couperin leerde hij de suite kennen. Rameau ontwikkelde de suite verder, bijzonder is hier dat Rameau twee allemandes componeerde, één in Franse, en één in een imitatie van de Italiaanse stijl.
Froberger had in eerste instantie minder geluk op zijn reis naar Engeland, waar hij op de boot al beroofd werd van al zijn bezittingen. In eerste instantie moest hij zelfs aan de kost komen als orgeltrapper, zodat hij daardoor toch een beetje met muziek te maken had. Hij zou dan ook nog korte tijd hoforganist van de Engelse koning Charles II geweest zijn. Purcell heeft Froberger niet ontmoet, maar in zijn suites is de invloed van Frobergers suites hoorbaar.Johann Sebastian Bach behoeft weinig toelichting. Frobergers muziek heeft hij zeker gekend en de invloed van Froberger is in veel klavierwerken duidelijk te horen.
Aanvulling op 25 juli 2005
Eerste hofconcert in Het Markiezenhof druk bezocht!
Afgelopen zondag, 24 juli vond het eerste concert van de nieuwe reeks hofconcerten plaats in Historisch Centrum het Markiezenhof te Bergen op Zoom. Ruim 100 bezoekers werden door Karel Smagge op reis meegenomen door Europa tussen 1562 en 1764 met composities voor clavecimbel.
De bezoekers zijn laaiend enthousiast over het nieuwe concept van de reeks hofconcerten. Historisch Centrum Het Markiezenhof streeft er namelijk naar "highlights" uit de Bergse geschiedenis met muziek te illustreren. Er wordt gezocht naar verbanden met geschiedenis, schilderkunst, literatuur of andere invalshoeken om een zo duidelijk mogelijk beeld van een periode te geven. Voor aanvang van elk concert schetst stadshistoricus drs. Yolande Kortlever in ongeveer 10 minuten een beeld van de vroegere bewoners van Het Markiezenhof uit de periode van de muziek die daarna wordt uitgevoerd. De musici vertellen zelf iets over de muziek.
VAN TEKENING TOT PRENT
Op 15 juli a.s. ontvangt Historisch Centrum het Markiezenhof een belangrijke schenking van grafiek bestaande uit 97 tekeningen en prenten uit de collectie van de Stichting Modern Maecenaat te Breda. Deze bladen betreffen Bergse onderwerpen, voornamelijk stadsgezichten, en zijn van de hand van de Bergse kunstenaar Fons Gieles (1924-1995).
Fons Gieles was één van de belangrijkste kunstenaars in Bergen op Zoom in de tweede helft van de twintigste eeuw. In de keuze van zijn motieven geeft hij blijk van een originele visie op het stedelijk landschap. De grafiek bestaat uit 97 tekeningen en prenten die allemaal Bergse stadsgezichten en Bergse thema's tot onderwerp hebben. Samen vormen zij een prachtig document van de liefde die Fons Gieles voor zijn stad koesterde. De grafiek valt uiteen in kleine setjes van bij elkaar behorende tekeningen en prenten. Ze geven de verschillende ontwikkelingsstadia weer van het ontstaan van een prent: van eerste schets, via uitgewerkte tekening tot de afdruk van de prent zelf, het eindproduct. In de 97 tekeningen en prenten is het artistieke proces als het ware van stap tot stap te volgen en samen vormen ze daarmee een uniek document. In de reeksen van tekeningen en prenten is tevens te zien hoe de kunstenaar de werkelijkheid manipuleert: een raam wordt verschoven, een boom weggelaten, om tot een betere compositie te komen. Hier wordt duidelijk dat getekende en geschilderde stadsgezichten van een andere orde zijn dan foto's: het zijn geen letterlijke weergaven, maar kunstenaarsimpressies van de werkelijkheid.
De grafiek van Fons Gieles wordt opgenomen in de collectie van de Historisch-Topografische Atlas, het historisch prentenkabinet van de gemeente Bergen op Zoom. De schenking vormt een aanzienlijke aanvulling op de bestanden die daar reeds aanwezig zijn. De komst van deze tekeningen en prenten naar Bergen op Zoom is daarom een belangrijke gebeurtenis voor Historisch Centrum Het Markiezenhof. De tekeningen en prenten zijn vanaf 15 juli t/m 15 september te bezichtigen. Het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur.
Hofconcerten uit de tijd van de Heren en Markiezen van Bergen op Zoom.
In Historisch Centrum het Markiezenhof is vanaf 24 juli een reeks hofconcerten te horen die de hoogtepunten uit de Bergse geschiedenis muzikaal illustreren. De concerten zijn op zondagmiddag van 15.00-16.30 uur en de entree bedraagt 5 euro voor volwassene en 2,50 euro voor kinderen en 65-plussers.
De geschiedenis van Heerlijkheid en Markiezaat van Bergen op Zoom neemt een belangrijke plaats in de museumpresentatie van Historisch Centrum het Markiezenhof. De stijlkamers geven een beeld hoe de markiezen in de 18e eeuw woonden. In de Hofzaal is de middeleeuwse leefwereld van de Heren bewaard gebleven. Bij het beleven van de geschiedenis hoort ook de muziek die werd gespeeld in de tijd waarin de Heren en Markiezen van Bergen op Zoom leefden. Van het ontstaan van de Heerlijkheid in 1287 (Gerard van Wezemaal), de verheffing van Heerlijkheid tot Markiezaat in 1533 (Antoon van Glymes) tot en met de laatste Markies (Karel Philip Theodoor van Paltz-Sulzbach, 1729 – 1795) wordt de muziek uit deze perioden nog altijd gespeeld.
Historisch Centrum Het Markiezenhof streeft er naar in de loop van de komende jaren "highlights" uit de Bergse geschiedenis met muziek te illustreren. Er wordt gezocht naar verbanden met geschiedenis, schilderkunst, literatuur of andere invalshoeken om een zo duidelijk mogelijk beeld van een periode te geven. Voor aanvang van elk concert schetst stadshistoricus drs. Yolande Kortlever in ongeveer 10 minuten een beeld van de vroegere bewoners van Het Markiezenhof uit de periode van de muziek die daarna wordt uitgevoerd. De musici vertellen zelf iets over de muziek.
De eerste serie van vier concerten begint op 24 juli 2005 en eindigt op 5 maart 2006. Er wordt muziek gespeeld van de 16e tot en met de 18e eeuw met zangers, blazers, strijkers en clavecinisten. De middeleeuwse muziek is gepland voor een volgend seizoen. Deze serie is een "proef" om u kennis te laten maken met dit soort muziek en om te onderzoeken wat u hiervan vindt. Het Markiezenhof kan dan in de volgende planning voor de hofconcerten rekening houden met uw wensen.
Het eerste concert op zondag 24 juli is een reis door Europa tussen 1562 en 1764 met composities voor clavecimbel. Karel Smagge neemt u op twee clavecimbels mee langs verschillende componisten die invloed hadden op elkaar en waarin Froberger een centrale rol speelt. Smagge laat Froberger de confrontatie aangaan met Sweelinck, Frescobaldi, Couperin, Rameau, Purcell en Bach.
De concerten vinden plaats op 24 juli 2005, 18 december 2005, 6 februari en 5 maart 2006 op zondagmiddag van 15.00 – 16.30 uur. Na afloop krijgt u de gelegenheid iets te drinken in het museumcafé met de musici. Historisch Centrum Het Markiezenhof wilt deze concerten financieel laagdrempelig houden door een entreeprijs van € 5,-- voor volwassen te vragen en € 2,50 voor kinderen en 65-plussers.
ROOFVOGELSHOWS IN HET MARKIEZENHOF
Vanaf 21 juni is Het Markiezenhof wekelijks het territorium van een Europese oehoe, een torenvalk, een Bengaalse oehoe, een woestijnhavik, een arend en nog vele andere roofvogels. Deze roofvogels zullen elke dinsdag en donderdag van 13.00- 16.30 uur in actie te zien zijn in de Franse tuin en de binnenplaatsen van Het Markiezenhof te Bergen op Zoom.
Elke dinsdag en donderdag van 21 juni t/m 11 augustus 2005 zijn er in Het Markiezenhof vliegdemonstraties te zien van roofvogels zoals een Europese oehoe, een torenvalk, een arend, een Bengaalse oehoe, een Europese buizerd, een woestijnhavik, en een kalkoengier. De Europese Oehoe heeft een spanwijdte van ongeveer 165 cm en is één van de grootste uilen ter wereld!
De vliegdemonstraties tonen de vrije vlucht van roofvogels voor het publiek. De valkerij wordt van oudsher beoefend met valken, haviken en buizerds. In deze traditie maakt het publiek kennis, op educatieve wijze, met de verschillende roofvogels in de vrije vlucht. Het verschil en de functie van de getoonde roofvogels voor de valkerij wordt inzichtelijk door de presentatie. De bezoeker ervaart het valkerij ambacht zoals dit al eeuwen van meester op gezel wordt overgedragen. De valkeniers vertellen anekdotes over de valkerij en geven informatie over de verschillende roofvogels die worden gevlogen. Na de roofvogeldemonstratie is er tijd voor de bezoekers om de roofvogels van dichtbij te bekijken, fotograferen, filmen en aan de valkenier vragen te stellen.
Het jagen met afgerichte roofvogels op prooidieren is één van de oudste jacht-vormen. Bovendien is deze vorm van jagen over de hele wereld verbreid en in vroeger tijd zeer populair vooral in hofkringen. In de zesde eeuw na Christus kwam de valkerij naar West-Europa. Eén van de oudste beschrijvingen stamt van Keizer Frederik II, die rond 1250 zijn werk De arte venandi cum avibus dicteerde. Ook onder de Oranjes werd de valkerij beoefend.
Van 21 juni t/m 11 augustus zijn op elke dinsdag en donderdag de roofvogeldemonstraties te zien tussen 13.00-16.30 uur. Het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. Entree voor een volwassene bedraagt € 5,00, kinderen t/m 5 jaar zijn gratis, kinderen van 6 t/m 12 jaar € 2,50, NS/CJP/65+dag € 3,50. Tevens krijgen 50plussers op dinsdag € 1,50 korting.
WEGENS SUCCES VERLENGD: ROOFVOGELSHOWS IN HET MARKIEZENHOF
De roofvogelshows zijn nóg twee weken te zien in de Franse Tuin van Het Markiezenhof. Wegens groot succes geven de valkeniers nog vier roofvogelshows op dinsdag 16, donderdag 18, dinsdag 23 en donderdag 25 augustus. De roofvogels zijn te zien van 13.00-16.30 uur. De shows vinden plaats om 14.00 en 16.00 uur.
Het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. De entreeprijs bedraagt
€ 5,00 voor volwassenen, kinderen t/m 5 jaar zijn gratis, kinderen van 6 t/m 12 jaar € 2,50, en 65plussers, CJP en NS-kaart € 3,50. Op dinsdag krijgen 50plussers op vertoon van hun legitimatiebewijs een korting van € 1,50.
Monumenten Paspoort Bergen op ZoomOp 31 maart 2005 werd in de synagoge in de Koevoetstraat het nieuwe monumentenpaspoort voor Bergen op Zoom ten doop gehouden door wethouder Janssen.
Het nieuwe paspoort is een verzorgd boekje wat wordt verkocht voor 4 euro en waarmee u gedurende een jaar toegang krijgt tot de Bergse monumenten.
Markiezenhof, Gevangenpoort, Synagoge, Stadhuis, St. Gertrudiskerk, en natuurlijk de Peperbus kunnen op vertoon van het paspoort worden bezocht. Het paspoort is in de eerste plaats gericht op bezoekers van de stad, maar kan natuurlijk ook aan de bewoners goede diensten bewijzen.
De uitgave is in handen van de Stichting Bezichtiging Monumenten die in de toekomst bij wijze van proef ook op zondag de monumenten gaat openhouden.
In het paspoort staan korte beschrijvingen van de monumenten met een ruimte om het bezoek af te stempelen. Verder vindt u een plattegrond en een aantal kortingbonnen van diverse horecabedrijven.
Het paspoort is verkrijgbaar bij Toerisme Bergen op Zoom in de kelder van het Stadhuis aan de Grote Markt
Al met al een mooie aanwinst voor de toeristische producten van Bergen op Zoom
NIEUWE ZAAL VAN KERMISMUSEUM MARKIEZENHOF GEOPEND
Op zondag 13 maart wordt in besloten kring de nieuwe en tevens laatste zaal van het kermismuseum in Het Markiezenhof geopend. De zaal “Van kijkkast tot bioscoop op de kermis” of kortweg “De cinematograaf” is vanaf dinsdag 15 maart toegankelijk voor bezoekers.
Op de tentoonstelling is de hele ontwikkeling van kijkkast tot bioscoop te zien aan de hand van apparaten en voorwerpen in de vitrines, maar ook wordt er een filmpje getoond waarin alles nog eens wordt gedemonstreerd.
Veel mensen weten niet dat de bioscoop op de kermis is ontstaan. Die ontwikkeling gaat terug naar de Middeleeuwen waar handelaren met een kijkkast of rarekiek kermissen en jaarmarkten afgingen. Er zijn schilderijen en prenten bewaard gebleven waarop kinderen en volwassenen door de kijkgaten kennis kunnen nemen van allerlei zaken. Zij zien voor het eerst andere landen, steden en volkeren, zij maken kennis met vorsten en hooggeplaatste figuren in binnen- en buitenland, paleizen en vooraanstaande gebouwen met omgeving, maar ook met natuurrampen, de zeven wereldwonderen, oorlogen en andere bijzondere gebeurtenissen. De kijkkastexploitant had tevens de rol van nieuwsbrenger. De exploitant kon de afbeeldingen in de kijkkast wisselen. De afbeeldingen waren veelal gravures die met de hand waren ingekleurd. Indien de kijkkast voorzien was van lenzen, dan kreeg de prent diepte en werden derhalve opticaprent genoemd.
Diepte werd ook verkregen door meerdere prenten, die telkens meer of minder waren uitgesneden, achter elkaar te plaatsen. De achterste prent is gesloten en vormt de achtergrond. Daarvoor echter worden gravures geplaatst die scènes ofwel in het midden ofwel aan de zijkanten laten zien. Dergelijke achter elkaar geplaatste prenten noemt men kijkkasttheaters of theaters. Doordat de prenten achter elkaar zijn geplaatst, wordt een doorkijkje en daardoor diepte gecreëerd. Op deze tentoonstelling zijn de werkzaamheden in een drukkerij te zien, maar ook een opvoering van een opera, en een ijspret scène in de vrije natuur. Het opera-theater heeft zelfs twee achterfronten waardoor de opera zich ofwel in een paleisachtige omgeving kan afspelen ofwel in een kasteeltuin buiten.
Kijkkast met dieptewerking door scènes achter elkaar te plaatsenMet de komst van de toverlantaarn gaat projectie een rol spelen. De kijkkasten en theaters waren bedoeld om er in te kijken. Nu worden afbeeldingen op een muur of doek geprojecteerd. Op de tentoonstelling wordt via een filmpje uitgelegd hoe de toverlantaarn werkt en uit welke onderdelen deze bestaat. De plaatjes die geprojecteerd worden zijn van glas en worden of wel een voor een of in een reeks getoond. De onderwerpen zijn uiteenlopend, van sprookjes en verhalen tot stadsgezichten en bijbelse taferelen. Sommige projectieplaatjes kunnen via een hendeltje over elkaar heen bewogen worden, waardoor in de afbeelding beweging ontstaat: ogen gaan rollen of handelingen worden verricht. Dit zijn de zogeheten samengestelde plaatjes.
Omstreeks 1900 neemt de fotografie een vlucht. Via een chemisch procédé kan een opname op een glasplaat worden vastgelegd. De eerste fototoestellen waren in verhouding tot de digitale camera’s van nu, erg groot. Het waren platte houten dozen die open gemaakt konden worden en vervolgens via een harmonica tot verschillende dieptes worden uitgetrokken. Op de tentoonstelling zijn twee van dit soort camera’s te zien. De glasplaten ofwel negatieven zitten in houten cassettes. Men kon elke cassette maar één keer gebruiken, dus voor elke nieuwe opname moest een nieuwe cassette in het fototoestel geplaatst worden. Fotografen werkten voor kranten, voor een algemeen publiek op straat, maar ook op de kermis. De meeste mensen hebben hun eerste foto op de kermis laten maken. Foto’s worden vanaf die tijd overgenomen op glazen projectieplaatjes voor de toverlantaarn. De mensen maken zo kennis met echte opnames van steden, landschappen, hooggeplaatste figuren en gebeurtenissen.
Alle kennis over beweging en fotografie komt aan het begin van de 20ste eeuw samen: dan ontstaat de eerste filmprojector die nog erg veel lijkt op de vroegere toverlantaarn. Het grote verschil is dat er met spoelen gewerkt wordt waarlangs stroken met opeenvolgende plaatjes lopen en worden geprojecteerd. De eerste bewegende beelden worden op 28 december 1895 in Parijs in de ‘Cinematograph Lumière’ vertoond. Het is een filmpje van een trein die een station binnenloopt. Opzien baarden de inhuldiging van koningin Wilhelmina in 1898 en de affaire Dreyfus. De meeste mensen maken kennis met het bewegende beeld op de kermis. Reizende bioscopen of cinematografen trekken als kermisattractie van stad naar stad. Bekende namen in Nederland zijn Carl Welte, Hommerson & Fils, Antoon Wegkamp, Alex Benner, Wilhelm Lohoff, de Alberts Frères, Jean Desmet, Carmine Riozzi en Herman Fey. Van de cinematograaf van Fey is een miniatuur op deze tentoonstelling te zien. Het absolute hoogtepunt van de reizende kermisbioscoop ligt in de periode 1903-1912. Daarna is het nieuwtje er wat af en ontstaan de bioscopen die wij nu kennen: een vast gebouw waarin elke dag films getoond worden.
Kees Warmoeskerken, vormgever van de nieuwe zaalHet kermismuseum in Het Markiezenhof bestaat uit 4 zalen. Naast de cinematograaf, is er een zaal met miniatuurattracties, een zaal met levensechte poppen waarmee de ontstaansgeschiedenis van de kermis wordt verteld en een anatomisch kabinet. Voor kinderen is er een speciale kermisspeurtocht ontwikkeld die de kinderen over het kermismuseum leidt door middel van vragen en puzzels.
De cinematograaf is vanaf dinsdag 15 maart toegankelijk voor bezoekers. Het Markiezenhof is geopend van dinsdag t/m zondag van 11.00-17.00 uur. Voor meer informatie over de ontstaansgeschiedenis van de kermis kunt u kijken op www.kermiswereld.net
